Presset

Det hender eg kjenner presset – også frå meg sjølv – til å ta bilete med djup meining, eller arbeida i seriar som gjev endå djupare meining. Ha eit konsept eller prosjekt eller kva det no kallast for at ein skal ha von om aksept. Då kjem det ein reaksjon: Ver ein fri fotograf! Eg har sans for dei som arbeider målmedvite, kanskje over fleire år med tema eller sjangrar som resulterer i bøker eller solide utstillingar. Eg har også stor sans for å sitja lenge på ein benk og berre sjå meg om, kanskje ved ein stor parkeringsplass ved eit handlesenter når butikkane er stengde. Det er ikkje noko som er så daudt som ein slik plass etter handletid. Det endar kanskje med nokre bilete som ikkje har noko med kvarandre å gjera og som ikkje kan puttast i bås. Eg luskar rundt motiva, vurderer ulike angrepsvinklar og kamerainnstillingar, og så får det bli som det blir. På det første biletet har eg ein grå himmel i bakgrunnen; tordenskyer. Når eg snur meg 180 grader har eg ein kvit skyformasjon og blå himmel framfor meg. Kan nokon forklara korleis ein slik formasjon har så klart avgrensa konturar og ikkje flyt utover – det er då berre vassdamp som svevar fritt i atmosfæren? Eg vil byrja med skyer som tema. Det er nesten nede på same nivå som solnedgangar, men la gå.


Liten parade

Ei utstilling i The Photographers Gallery (TPG) i London kan ikkje måla seg med, og er noko heilt anna, enn fotofestivalen i Arles som Frank Biringer rapporterte frå i innlegget før dette. Men er ein først i London er eit fotogalleri obligatorisk. TPG har profesjonelt kuraterte utstillingar og ein velassortert bokhandel. Der fann eg ei bok som er ei blanding av Bibelen og ei fotobok – «Holy Bible». På eksemplaret i hylla var det festa ein lapp med 'Signed Copy'. Litt sjarmerande .

Sommarutstillinga i TPG gav mellom anna nye idear til presentasjon av utstillingar. Tanken på innramming får meg til å avstå frå å stilla ut, for det kostar flesk. Men det finst alternativ.

Jochen Lempert festar bileta tett i tett rett på veggen, utan glas og ramme. I det viste tilfellet er teknikken fotogram. Han har samla levande froskeungar i tidleg stadium, og i mørke spreidd dei på fotopapir. Papiret er så eksponert. Resultatet er forbløffande. Lempert er biolog, og nærmar seg sine tema både vitskapleg og poetisk.

Fotoa til Lorna Simpson viser ei farga kvinne som poserer anstendig i heimleg miljø. Innimellom er det foto av Simpson sjølv, og eit og anna foto av ein mann. Simpson er i sine litterære og fotografiske arbeid oppteken av situasjonen til afroamerikanarar og minoritetar. Utstillinga hennar er ei massemønstring av foto med med sterke likskapstrekk, og organisert som ein installasjon som nesten kan stå for seg sjølv.

Richard Mosse er klassisk presentert, med få men store foto. Bileta hans ligg i skjeringspunktet mellom samtidskunst og fotojournalistikk. Motiva er frå den krigsherja demokratiske republikk Kongo, der 5,4 millionar menneske er drepne sidan 1998. Det er ein tragedie som er sterkt undereksponert i vestlege media, i kontrast til Midtausten-konflikten. Mosse brukar storformatkamera og ein infraraud fargefilm som er gått ut av produksjon. Slik film er millom anna brukt av militære for å identifisera kamuflerte mål.

Alberto Garcia-Alix har portrettert seg sjølv i nesten førti år. Han viser eit hardt levd liv med frykt, nevrosar og opprivande indre kampar. Han ser ikkje på frykta som ein paralysator, men som ein følgjesvein som eggjar skaparkrafta. Dei som sit på benken ser på videoen «Herfrå er det ingen veg attende».

Den store paraden

Årlig i første uken i juli går fotofestivalen i Arles av stabelen. I år var det 45. utgave av Les rencontres d’Arles som er Europas største fotofestival. I år var temaet ”Parade” i anledning direktørens, Francois Hebel, avskjed. Det skulle være en parade bestående av de mest sentrale figurene for festivalen.

I utgangspunktet synes jeg programmet virket veldig tamt, sammenliknet med tidligere år; kanskje er jeg blitt for bortskjemt. Samtidig åpnet dette for overraskelser og aha-opplevelser fordi man ser på fotografer og utstillinger som man ellers ikke hadde brukt tid på.

En av de store navn på årets festival var David Bailey, rocke- og kjendisfotograf. Det var artig  å se portrett av gamle helter men denne utstillingen etterlot ikke noen varige inntrykk.

Det gjorde derimot samlingen til Artur Walther; en mann med opphav i finansverdenen, partner i Goldmann & Sachs (som senere ble en av utløserne til finanskrisen). Når han trakk seg tilbake fra denne bransjen begynte han for alvor å samle på fotografi. Han hadde tette bånd til Bernd og Hilla Becher og samlingen hans dreier seg i stor grad om typografier. Her kunne vi se omfattende arbeider av August Sander, Karl Blossfeldt, Richard Avedon og Araki for å nevne noen. At jeg tilfeldigvis bumpet bort i selve mannen og fikk en kort prat med ham gjorde at dette ble en av høydepunktene.

 

Ikke mindre imponerende var brasilianske Vic Muniz sine nyeste verk som består av kollasjer laget av drøssevis av små biter fra hverdagsbilder som han har samlet på i mange år. Han selv hadde hele 9 bilder som minner for hele barndommen sin; nå kjøper han stadig nye bilder på diverse nettsteder og har omtrent en kvart million ”hverdagsbilder” i samlingen sin. Noen av disse brukte han til de 14 nye kollasjene fra 2014 som han viste i Arles. Et fantastisk verk! Under et foredrag fortalte han i en time med mye vittighet og kløkt om betydningen av fotografier for våre minner om livet vårt. Men også om hvor viktig det var å jobbe med det som man tror på i stedet for å prøve å finne på noe originalt.

Et friskt pust i samtidskunstens fotoverden var utstillingen til det franske paret Mazaccio & Drowilal. De vant årets BMW residens og resultatet av dette ble stilt ut under tittelen ”Wild Style”. Kvasse farger og mye humor preget denne utstillingen. Her kunne man se ikonifiserte framstillinger av husdyr, toppet med hund og katt i solnedgang og fotomontasjer på tegneserie-illustrert dopapir!

Andre flotte utstillinger som utmerket seg var Davide Montelones ”Spasibo” om livet i dagens Tsjetsjenia, preget av frykt og avmakt overfor myndighetene. Nykommeren Alisa Resniks dystre og filmatiske ”One, another” på Gallerie Huit. Samarbeidet mellom fotografen Michael Ackerman og cellisten Vincent Curtois under ledelse av Agence VU gründeren Christian Caujolle som ble framført på teateret i to fullsatte forestillinger. Patric Willocq og Kechun Zhangs dokumentariske prosjekt, begge deltakere i Discovery Award. Og sist men ikke minst Veronika Marques sitt arbeid som ble framført i form av en intim performance om livet som prostituert og eskortepike i Uruguay (for ikke lenge siden var hun på kunstneropphold på artist-in-residens programmet på Halsnøy Kloster).

 Om man etter alt dette og mye mer enda ikke hadde fått nok, kunne man bla seg gjennom 600 fotobøker som konkurrerte om årets fotobokpris. Her var blant annet norske Morten Andersen å finne, Christina de Middel med sin modifiserte utgave av Maos lille røde, Rinko Kawauchis kontaktkopier i boka ”Sheets” og Tim Smyth med sin samling av ”Defective carrots”.

Mange flere burde bli nevnt. Det ble mange, mange inntrykk i en trivelig sørfransk by med mye god mat og drikke og en enorm kreativitet i utallige utstillings- og visningssteder. Heldigvis er festivalen og byen så kompakt at man stadig treffer på gamle og nye venner. Festivalen har vært opphav til flere ”sidefestivaler” og det blir spennende å se hvor veien går videre når det kommer nye lederskikkelser på banen neste år.


Fjonenissen

Så var det gjort. Målet er nådd – Fjoneferja, eller M/F «Nissen», som ho formelt heiter. Ho kryssar Nisservatn i Telemark i dei nokolunde milde årstider, og er den eine av to innlandsferjer i Noreg som er sertifisert for biltrafikk. Den andre går på Randsfjorden, og den fekk eg med meg tidlegare i sommar.

«Nissen» er ei lita og skranglete ferje med plass til tre personbiular eller éin lastebil. Kanskje det er rettare å seia at ho er ein lekter med påsveist styrehus på utsida. Til faste rutetider dreg ho seg fram langs  ein vaier over det 500 meter breie sundet. Skipparen er nederlandsk, og – tru det eller ei – han måtte ta kystskippereksamen for å føra denne prammen. Kanskje kunnskapen kjem godt med når bølgjene på Nisservatn går meterhøge. Skipperen møter meg i dongeri og bar overkropp då eg går om bord. Ingen andre skal vera med. Også attendeturen er fri for bilar. Ved neste avgang ventar det endeleg ein syklist. Eg har sett bilete av «Nissen» med lastebil ombord, og det ser ein smule vågalt ut.

I Fjonebygda, der skipperen bur, har han laga ein triveleg ekspedisjon med blomar utanfor, utlånte av ein lokal blomehandlar.

«Nissen» fraktar om lag 6 000 bilar i året. Om sommaren kan det vera opptil 80 passasjerar på ein dag, mest turistar. Hugnaden kosta meg tjue kroner tur-retur. Ein triveleg prat fekk eg på kjøpet.

Vegvesenet har sett opp standardskilt for ferjer som viser ned til ferjekaien. Ferjesymbolet samsvarar dårleg med den farkosten som tråklar seg over sundet.


Aust og nordover, 3

Fotografisk er gravminne ei smal nisje. Eg lovar å avgrensa temaet på bloggen, sjølv om eg finn mange av gravminna svært interessante. Det kjem til å dukka opp eit par innlegg til (frå England) og så er det lang pause (trur eg). Gravplassen på Røros er spesiell, ikkje minst med tanke på dei mange yrkestitlane. «Bankschef» er det mange som har vore, enkefru også, men «Enkefru» på gravminnet er uvanleg. Sjeldnare er titlar som er knytte til gruvedrifta, som «Berglæge», «Overstiger», «Grindvokter», «Bergskriver» (kontorsjef), «Proviantskriver» og Ertzscheider» (malmekspert). Her ligg også ein «Toldrøiert og organist». Om denne røierten (tollfunksjonær av låg rang) kan ein frå folketeljinga i 1865 finna ut at han i huset hadde kone og fire born i huset, svigermor, og ei «Logerende Enkefrue som underholdes af Pensionsindretning». Dessutan hadde han åtte kyr.

Røros kyrkje, ferdig 1784, er framleis ei av dei største kyrkjene i landet, og med sine 1 600 plassar overdimensjonert i forhold til kyrkjelyden. Taket er dominerande frå denne sida. Det er tekt med titusenvis av kraftige tre'heller', om lag som på stavkyrkjene. Det nedste maleriet på interiørfotoet viser ein mann i raud frakk. Det er bergverksdirektør Peder Hiort. Han gav store summar av eiga formue til kyrkja, og oppretta eit fond til beste for fattige, og for unge i yrkesopplæring. Røros hadde store klasseskilje, og i kyrkja sat proletariatet på det øvste galleriet.

Hiort fekk bygd eit mausoleum (foto nr. 3) for seg og slekta si. Der ligg han balsamert og i full bergmannsmundur, med sabel og bergmannsstav.

Ein annan stad ville kanskje knuste gravheller blitt kasta. Her er dei pietetsfullt tekne vare på, på sin måte.


Aust og nordover, 2

Kunstnaren Harald Solberg måla i si tid bergstaden Røros med stor intensitet. Det som elles har dryppa inn av visuelle inntrykk er nok til at Røros kjennest heimleg når eg først er komen dit. Røros er konsentrert kultur. Røros er bygt på koparmalm. Utan kopar, heller ikkje Røros. Med stor teknisk kløkt, og med hjelp av fleire tusen arbeidarar, vart malmen henta opp frå djupet, foredla og eksportert.

Det er snart ikkje den flekk av bergstaden som ikkje er fotografert, men det er berre å la det stå til. Røros har sin Nils Reinhardt, slik Tromsø har sin isbjørn. Nils Reinhardt innkastar for Husfliden, og har ikkje lyst å gå på stallen når butikken stengjer. Eg var med på ein guida stadvandring med ein svært flink guide. Mellom anna tok han oss med inn i eit av gardsromma. Det er ikkje til ære for turistane det heng klede på snora. Det bur folk i dei verna husa. Bak fasadane som vender mot gata var det miniatyrgardsbruk i gamle dagar, med nokre få nyttedyr og uthus.

Dama med sykkelen var eit eingongstilfelle. Som vordande brur var ho på veg til sitt eige utdrikkingslag. – Eit av slaggområda nær sentrum med kyrkja som landemerke. – Røros skryt av å ha Europas nordlegaste sandøydemark. Til foredling av koparmalmen gjekk det med svære mengder skog. Eit av dei snøydde områda greidde ikkje ta seg opp att då det var slutt på gruvedrifta, og forandra seg til ei øydemark med flygesand. Det er vanskeleg å få oversiktsbilete her utan at sivilisasjon eller vegetasjon viser på ein eller annan måte. Større er det ikkje.


Aust- og nordover, 1

Den svenske fotografen Mats Lindfors opplever at kunstverda i dag stadig er i krig mot det klassisk vakre. Han sjølv var med i same krigen då han var yngre. Det klassisk vakre var keisamt og irriterande.

– Men til slutt gav eg opp motstanden og tok til meg dei klassisk vakre bileta som ein del av meg sjølv, skriv han på bloggen sin.

Lindfors skaper landskapsbilete med ein så sterk fargeskala at eg blir reint brydd. Men me har alle vårt. Eg tykkjer det klassisk vakre er overveldande når eg står midt i naturen, men kan vegra meg for å trykkja på utløysarknappen. Nyleg ferierte eg litt, til Røros, og reiste gjennom vakre Hardanger. «Det ånder en tindrende sommerluft, over Hardangerfjords Vande» skreiv Andreas Munch. For å skapa motvekt har arkitektane og godkjennande styresmakter plassert denne forretningsklossen midt i sentrum i Nedre Eidfjord.

Foto nr. 2 viser ein koseleg uteplass ved Storsjøen i Tylldalen, aust for Østerdalen. På Randsfjorden går Noregs einaste innlandsferje i heilårsdrift. Skipparen frå Finnmark har lang fartstid i utanriksfart. No finn han seg vel til rette i smulare sjø. «Randsfjordfergen II» heitte før «Mjøsfergen». Ho vart kutta i to, frakta til Randsfjorden og sveist saman der. På Eidsvoll var det nasjon for alle pengane. I Festiviteten var det utstilling med nasjonale motiv i hundretusenkroners-klassen. Eg fall for sikringstavla. Under ei bru hadde ein skuleklasse illustrert grunnlovsjubileet. Siloballane kjem attende kvart år, og eg kjem stadig attende til siloballane. Desse er frå Tylldalen.


Highgate og nevekjemparen

Nyleg var eg så heldig å få sjå delar av gravplassen Highgate i London. Det var ei stor oppleving. Guiden og turen var vel verdt inngangspengane på 12 pund. Han overtydde meg også om at Veneforeninga for Highgate Cemetery treng mange pengar til stell og restaurering av gravplassen, så eg donerte 2 pund frivillig. Det er første gongen eg har gjeve pengar til ein gravplass.

Highgate vest er eit herleg villniss, der stiane fortaper seg inn i mørkret, og påkosta gravmonument druknar i botanikk.

Det er framleis mogleg å verta gravlagd på Highgate Cemetery, men du kan ikkje tinga plass før du har passert 80, eller er dødssjuk. Her har mange vidgjetne engelskmenn funne siste kvilestaden sidan 1839. Grava til nevekjemparen Tom Sayers (1826-1865) er den mest vitja på Highgate. Sayers var ein spebygd mann frå slummen. Han tapte berre ein av sine mange boksekampar. Siste kampen gjekk mot amerikanaren John Heenan. Etter vel to timar vart kampen stogga. Då var det nesten berre ein blodig masse att av boksarane. Dei kjempa utan hanskar den gongen. Det var siste kampen til Sayers.

Over hundre tusen menneske var med i gravfølgjet då han døydde nokre år seinare. Hunden hans, mastiffen Lion, var stivpynta med i spissen for dei sørgjande. Lion er ein del av gravmonumentet.

Det er forbode med blomar av plast på Highgate. Det du ser på siste fotoet er ekte blomar. Elles florerer plasten på engelske gravplassar.

Ei vitjing på Highgate: Highly recommended!



Til Syden

Det er forlokkande billeg med flyreiser for tida, og familien var nettopp ein tur til Pisa. Me budde i Tirrenia, ein liten badeby ved kysten, tre kvarter med buss frå Pisa. Det var før sesongen, det litt slitte og altfor store hotellet var nesten tomt. Tyske pensjonistar heldt oss med selskap i frokostsalen. 

Middelhavet er kaldt i mai, iallefall for badepyser som meg. Derfor vart det mest spasering langs ei tilsynelelatande endelaus strand. 

Alle turar må dokumenterast, denne også. Sydenbilete er ein folkeleg fotosjanger. Norske småbarnfamiliar har datamaskinen fullt opp av snapshots med ungar, sol og sand. Ein eim av solfaktor femti dunstar ut frå det heile. 

Det å gjera bra sydenbilete er vanskeleg, kjisjèfellene ligg tett. Men det er lov å prøva, og klarer eg å få fram litt sydenmelankoli i bileta er det fint. For me er berre på besøk, og snart er det heim igjen. Til jobb og rutineliv.

                                                                                                                                                                             - Roald



Eit rom med utsikt.

Ei langhelg i slutten av mai var det tur til Riga. Slektningar inviterte og organiserte.

Hotellet me budde på, plassert i den såkalla gamlebyen, er eit ombygd middelalderkloster. Det består av tre, fire sjølstendige bygningar, innanfor klostermurar. Ein slags hotell-labyrint å gå seg vill i. Rommet mitt var plassert rett over hotellresepsjonen, med ei lita gate midt i mot. 

Å fotografera slike middelalderbyar er vanskeleg, det vert mykje klisjèar, og då ikkje eingong morosamme klisjèar. For unngå å gå i denne fella (igjen), tenkte eg å fotografera gata frå hotellvindauga. Og kun det. Det var ein god idè, eit passeleg lite prosjekt å jobba med. Og den meiningslause trongen min til dokumentering vart tilfredstilt.

Roald Sundal