Modern Times

Ein gong, kanskje for femti år sidan, var denne tapeten på moten. Det er frydefullt, og sjeldan, å koma inn i eit slikt hus. I vår tid vert det annonsert med «Årets interiørfarge». Så kortvarig er det. Den gongen hadde dei ikkje råd til å skifta tapet kvart år. Kanskje hadde naboane tilsvarande tapet, og då følgde ein med tida. Her har huseigar gitt blaffen, utilsikta til glede for fotografen. Det som heng på veggane er også tidstypisk. Og kvifor ikkje? Huseigaren har vakse opp med dette og vent seg til det. Det er viktigare ting å bruka tusenlappane på enn ein boks off-white-maling. Til dømes nytt kamera. Hadde eg kjøpt dette huset ville eg nok ha skifta tapet straks, før interiøret vart freda. Ein ting er å vera gjest; noko anna er det å leva med det over tid. For alt eg veit er dette 'feng shui1 om ti år. Det er berre eit spørsmål om å korrigera meridianane sine.


Vandring i utmark

I flaumen av foto dukkar det stundom opp noko som gjev impuls til eige arbeid. Såleis har eg fått mani for grindar. Dei er sjeldan vare i vår tid. Held eg på lenge nok sit eg kanskje att med ti gode grindar. Alt har eit metningspunkt. Denne grinda står på Tysnes.

Nokre bilete kan planleggast i dagevis. Andre varer berre nokre sekund. Eg ville kanskje ikkje tatt vare på motiv nummer to hadde det ikkje vore for anda nede til høgre. Det er eit mørkt og dystert foto, men eg har sett det mørkare enn dette. Fuglen gjer det heile litt fredfullt. Her er eit stille liv trass i at skogen er fjerna. Det er trasig å gå i terreng der hogstmaskiner har herja. Her er det lett å snubla og i verste fall skada seg. Slikt terreng kan likevel gje opplevingar som manglar på godt tilrettelagde turvegar. Eg har glede av dei lange pistrete bjørkene som skogsmaskinene ikkje har brydd seg med å fella. Dei har kjempa seg opp mellom graner, godt verna mot uver. Så er brått alle skytsånder borte, og dei veit ikkje si arme råd. I freda skog er det ingen som plagar vegetasjon. Der går livssyklusen sin gang utan motorsager. Der er eit yrande og mangfaldig liv som kan vera vanskeleg å sjå med berre auga.

Det viktige for ein fotograf (som meg) er å få vera i fred og gjera 'arbeidet' i meditativt tempo. Når eg set ned farten oppdagar eg gjerne ting som elles ville gått meg hus forbi.


Overfloda

– What thou lovest well remains / the rest is dross / What thou lov'st well shall not be reft from thee

(Ezra Pound, sitert i boka «Sally Mann A Thousand Crossings»)

Eg er ikkje den som har flest foto på harddisken, eller på smarttelefonen. Likevel har eg ei kjensle av at det vert for mykje av det gode / middels / dårlege. Ein engelsk fotograf vart nyleg heilt frå seg då alle bileta på smarttelefonen var vekke; minst 10.000… Etter eit par veker prøvde ho å hugsa kva ho hadde mista. Ho kom ikkje på fleire enn pluss-minus tjue. Det som hadde hendt var ingen katastrofe, berre frigjerande.

Kanskje eg skal sletta ei gamal nettside eg har, der det ligg nokre tusen foto av, etter kvart, historisk verdi, blant anna frå kulturhendingar. Så viste det seg at eg ikkje hugsa passordet. Ein eller annan datafreak må vel kunna hjelpa meg slik at eg kan få fjerna alt. Verda greier seg utan.

Det er på tide å ta det langsamt. Eg har fått eit Minolta Autocord 6x6 toøygd kamera. Kanskje det er starten på noko. Kjøpa film, framkalla.

Danmark er greitt så lenge det er utanom turistsesongen. Det øvste fotoet er frå Løkken på Nordvest-Jylland. Ei uendeleg rekkje av det eg reknar med er badehus, ventar på invasjonen.

På ein del av åkerlandet i Danmark vert det dyrka knallgul raps, som er ein svært fotogen oljeplante. Eg valde heller ei bilete av noko som truleg ikkje skulle vore der – mengder av løvetann i frø. Eg likte det. Det tredje fotoet snakkar for seg sjølv. Eg hadde tid til å kvila i ei sanddyne og la skyene drive over Kategat.


Hus utan von

Ein stad på Vestlandet fann eg dette huset, langt utanfor allfarveg. Gefundenes fressen, som det heiter på norsk. Eller med Ari Behn: Trist som faen. Han tenkte på andre ting enn hus som ramlar saman. Det er rart at ting som er triste for nokon kan vera til glede for andre, ein fotograf til dømes.

Huset har stått tomt i mange år, og går sin undergang sakte men sikkert i møte. Før eller seinare vert det rive. Det var ikkje verre (ille nok) enn at eg kunne smyga meg inn den øydelagde ytterdøra og oppleva restane av eit enkelt liv med klassisk billege møblar og billegt utstyr elles. Nokre gamle portrett på veggane. Eit stramaibroderi av den lokale kyrkja. I kjøkenskapet nokre koppar som kunne vore arv etter bestemor. Og meir. Sjølv når huset truleg kunne vore berga, var det kanskje ikkje godt nok for ein ny generasjon, eller dei flytta frå bygda og hadde ingen til å overta.

Det er med blanda kjensler eg fotograferer slike tema. Det er ikkje i mine tankar å henga ut nokon. Eg berre konstaterer og registrerer med vemod historias gang og tidas tann. Velsigna vere dei som hadde sitt liv og vyrke her.


Ukjende kunstnarar

Dei uventa gledene finn eg på stader utan turistar. Eg ruslar på baksida av ein yrkesskule på jakt etter skattar i avfallskontaineren. Her ligg det restar av metall som elevar har skore i. Øvingsobjektet vert kasta i kontaineren når oppgåva er fullført. Eg tenkjer det er leitt å kasta noko så fint. Eg vil ikkje bruka ordet kunst, men det nærmar seg. Eg har sett det verre. Dei som strevar med oppgåvene tenkjer knapt på kunst; utan hadde dei vel tatt arbeida med heim og hengt dei på veggen. Eg fiskar nokre metallbitar opp av kontainaren og tek vare på dei i kameraet.

Her ligg også nokre blokker og plater av aluminium. Heller ikkje desse er meinte å vera til inspirasjon for ein fotograf som tilfeldig dukkar opp. Blokkene er tunge å flytta på, så eg må leita etter dei beste vinklane slik dei ligg, og prøva å få ein god komposisjon av form og valørar.


Fri kunst

Din tanke er fri, syng dei borgarlege konfirmantane. Nei. Din tanke er styrd av alt som er putta inn i hovudet ditt, bitar av eit enormt tankegods som har vore tenkt før di tid. Eg tenkte på det då eg såg masterutstillinga til kunststudentane i Bergen nyleg. Den digitale teknikken tek meir og meir over; den er vår tids pensel og palett. Betre eller verre? Kven veit. Eg gjekk glipp av opninga, der det sikkert var sagt mange kloke ord om kva studentane tenkjer om kunsten og samfunnet. Eg greier ikkje lenger tolka det som er framfor meg utan å bli det fortalt. Eg ser at mange studentar er fagleg dugande, men bortsett frå det står eg bom fast.

I sist blogginnlegg viste eg nokre husruinar, og her tek eg med ein til, eit stabbur som beint fram var overdådig i alt sitt elende. Desse forfalne husa minner om Utløa til kunstnaren Marianne Heske, som ho fekk stilt ut i Paris. Kva var kunsten i det heile? Idéen.

Eit av verka på masterutstillinga minner om ei forstørra utgåve av noko som nett er kome frå endetarmen. Eit anna verk er ein spiralisert stav som lener seg mot veggen; arven etter den kjende kunstnaren Jan Groth er tydeleg. Same kva tolking eg kjem med vil det truleg vera urettvist mot masterstudentane.

Same dagen var eg innom Kode 4. Med unntak av dei faste utstillingane var vegger og golv så velsigna frie for kunst at romma vart nesten vakre. I det store overlysrommet stod det att litt søppel som eg tykte var storveges. Den fremste installasjoen bør innlemmast i dei faste samlingane til galleriet.

Slik kan ein kle av keisaren og tru ein sjølv er fri. Men det er ingen som er meir bundne av konvensjonane enn me amatørfotografar, og det er ingen som utfaldar seg med så stor glede.


Freden i forfallet

Det var fine påskedagar. Alpinbakken er ein framand stad for meg. Brukar eg bilen, så er det for å koma dit freden rår og eg ikkje ser eit menneske. Parkera, og gå. Det er fullt mogleg å oppleva slike stader også der det er bråk og mykje folk i kvardagen, men tomt når helgefreden senkar seg.

Eg vert tiltrekt av hus i forfall. Kvifor var det ingen som brydde seg då forfallet sette inn? Kvifor er det ingen som fjernar ruinen når det ikkje er noko veg attende? Kor lang tid går det frå eit hus er nytt til det blir borte av seg sjølv? Kven budde der, kva krangla dei om, korleis levde dei kjærleiken? Ved å titta gjennom eit knust vindauge kan eg sjå restar av ein svunnen kultur; eit åkle eller ein fin slagbenk som tyngjest under vekta av samanbrote tømmer. Alle husa på bileta nedanfor er så øydelagde at det nærmar seg det praktfulle. Dei er på topp i sitt fall.

Nær nokre av husa var det ikkje eit menneske å sjå. Der det er hus like ved er det naturleg å spørja om lov til å fotografera. Gjer det klart kven du er, kva ærend du er i, kva bileta eventuelt skal brukast til. Gjer det også klart at du ikkje aktar å ta deg inn i ruinen. Det kan i så fall bli verst for deg sjølv.

Det hender eg har fotografert moderne arkitektur med like stor vemmelse som eg har fotografert ruinar med vemod.


Nostalgi

Det hender eg reiser til barndomstraktene mine. Det er med lita glede eg opplever korleis infrastruktur og moderne arkitektur øydelegg det som ein gong var mitt doméne. Men det er lite eg kan gjera med det.

Ved dampskipskaien var det i min barndom eit meieri. Bøndene kom med hest og kjerre for å levera mjølk. Eg vart send ut for å kjøpa  mjølk i eit spann som tok to-tre liter. Den som hadde hatt eit kamera den gongen! Så vart det bygt eit nytt meieri som eg knappast var innom, endå det var næraste nabo. Butikkane overtok mjølkesalet. Det nye meieriet hadde også si tilmålte tid. No skal det bli eit fritidshus for ungdom.

Eg sneik meg innafor gjerdet i palmehelga og fotograferte litt. Det var skarpt solskin, men det passa perfekt. På to av bileta er det eit stort kvitt todelt hus i bakgrunnen. Den eldste delen var i si tid ein folkehøgskule som far min bygde og styrde. For tida er den ein del av ein kommunal ungdomsskule. Om kort tid er truleg den også borte for å gje plass til attraktive bustadtomter.

Slik er det å verta heimlaus.


Den rosa skya

På internett finst det ei eiga veneside for skyer; cloudappreciationsociety.org.

Ein av pilarane i manifestet deira er: «Me trur at skyer er for drøymarar, og og at deira kontemplasjon (under skyene) er velgjerannde for sjela. Sanneleg, alle som er opptekne av skyer og korleis dei formar seg, vil bruka mindre pengar hjå psykologen.»

Denne velgjerande rosa skya kom eg over – eller den kom over meg – på ein av kveldsturane  mine langs fjorden. Det var ingen andre skyer der. Ho segla langsamt avgarde og det var stille kring meg. Det var berre ho og eg. Det var mi sky. Eg sto roleg og såg ho endra form og farge etter kvart som sola mista grepet. Så vart ho borte, oppløyst, på høgre side av panoramaet. Der sparde eg ein tur til psykologen.

Det andre fotoet har også (for meg) noko meditativt over seg. Skumringa og regnet er ingen god kombinasjon, så då hjelper det med ein pararply.

Dunkelt er også det siste fotoet; eit forsøk på skogsinteriør. Eg kjem til å oppsøkja denne skogen fleire gonger, i von om at noko fint skal skje.


Eit ballespark

Lokalavisa viste nyleg eit bilete av ei mengd siloballar. Det er ikkje sant, tenkte eg. Korleis kan desse ballane ha unngått mitt skarpe balleblikk? Og kvifor ligg dei på ein avfallsplass? Eit par dagar seinare var eg på veg til eventyret, ekstatisk, for å seia det mildt.

Dei tilsette på anlegget tok venleg mot meg. Men siloballar? Dei var fjerna for lenge sidan. Fotoet i avisa var tatt for ti år sidan. Dessutan var det ikkje gras, men urein jord i ballane. Snakk om å få seg ein på trynet!

For å trøysta meg sjølv viser eg nokre andre ballebilete. Dei grøne med skipet i bakgrunnen har si eiga historie. På grunn av fôrknipa i fjor måtte mange norske bønder kjøpa siloballar frå andre land i Europa. Desse kjem frå Nederland. Der slår dei graset fire gonger i året. Då veks det ikkje så høgt som det norske, og er meir næringsrikt. Slik hadde det seg at dei låg i ei norsk fiskerihamn. Dei svarte nederlandske ballane har ikkje så lang omløpstid, og er ikkje så godt emballerte. Difor får dei eit forsterkande lag med lysegrøn plast etter at dei er lossa i ei norsk hamn.

Ballane dekte av svart nett fann eg på ein spasertur i nærmiljøet.