Overfloda

– What thou lovest well remains / the rest is dross / What thou lov'st well shall not be reft from thee

(Ezra Pound, sitert i boka «Sally Mann A Thousand Crossings»)

Eg er ikkje den som har flest foto på harddisken, eller på smarttelefonen. Likevel har eg ei kjensle av at det vert for mykje av det gode / middels / dårlege. Ein engelsk fotograf vart nyleg heilt frå seg då alle bileta på smarttelefonen var vekke; minst 10.000… Etter eit par veker prøvde ho å hugsa kva ho hadde mista. Ho kom ikkje på fleire enn pluss-minus tjue. Det som hadde hendt var ingen katastrofe, berre frigjerande.

Kanskje eg skal sletta ei gamal nettside eg har, der det ligg nokre tusen foto av, etter kvart, historisk verdi, blant anna frå kulturhendingar. Så viste det seg at eg ikkje hugsa passordet. Ein eller annan datafreak må vel kunna hjelpa meg slik at eg kan få fjerna alt. Verda greier seg utan.

Det er på tide å ta det langsamt. Eg har fått eit Minolta Autocord 6x6 toøygd kamera. Kanskje det er starten på noko. Kjøpa film, framkalla.

Danmark er greitt så lenge det er utanom turistsesongen. Det øvste fotoet er frå Løkken på Nordvest-Jylland. Ei uendeleg rekkje av det eg reknar med er badehus, ventar på invasjonen.

På ein del av åkerlandet i Danmark vert det dyrka knallgul raps, som er ein svært fotogen oljeplante. Eg valde heller ei bilete av noko som truleg ikkje skulle vore der – mengder av løvetann i frø. Eg likte det. Det tredje fotoet snakkar for seg sjølv. Eg hadde tid til å kvila i ei sanddyne og la skyene drive over Kategat.


Hus utan von

Ein stad på Vestlandet fann eg dette huset, langt utanfor allfarveg. Gefundenes fressen, som det heiter på norsk. Eller med Ari Behn: Trist som faen. Han tenkte på andre ting enn hus som ramlar saman. Det er rart at ting som er triste for nokon kan vera til glede for andre, ein fotograf til dømes.

Huset har stått tomt i mange år, og går sin undergang sakte men sikkert i møte. Før eller seinare vert det rive. Det var ikkje verre (ille nok) enn at eg kunne smyga meg inn den øydelagde ytterdøra og oppleva restane av eit enkelt liv med klassisk billege møblar og billegt utstyr elles. Nokre gamle portrett på veggane. Eit stramaibroderi av den lokale kyrkja. I kjøkenskapet nokre koppar som kunne vore arv etter bestemor. Og meir. Sjølv når huset truleg kunne vore berga, var det kanskje ikkje godt nok for ein ny generasjon, eller dei flytta frå bygda og hadde ingen til å overta.

Det er med blanda kjensler eg fotograferer slike tema. Det er ikkje i mine tankar å henga ut nokon. Eg berre konstaterer og registrerer med vemod historias gang og tidas tann. Velsigna vere dei som hadde sitt liv og vyrke her.


Ukjende kunstnarar

Dei uventa gledene finn eg på stader utan turistar. Eg ruslar på baksida av ein yrkesskule på jakt etter skattar i avfallskontaineren. Her ligg det restar av metall som elevar har skore i. Øvingsobjektet vert kasta i kontaineren når oppgåva er fullført. Eg tenkjer det er leitt å kasta noko så fint. Eg vil ikkje bruka ordet kunst, men det nærmar seg. Eg har sett det verre. Dei som strevar med oppgåvene tenkjer knapt på kunst; utan hadde dei vel tatt arbeida med heim og hengt dei på veggen. Eg fiskar nokre metallbitar opp av kontainaren og tek vare på dei i kameraet.

Her ligg også nokre blokker og plater av aluminium. Heller ikkje desse er meinte å vera til inspirasjon for ein fotograf som tilfeldig dukkar opp. Blokkene er tunge å flytta på, så eg må leita etter dei beste vinklane slik dei ligg, og prøva å få ein god komposisjon av form og valørar.


Fri kunst

Din tanke er fri, syng dei borgarlege konfirmantane. Nei. Din tanke er styrd av alt som er putta inn i hovudet ditt, bitar av eit enormt tankegods som har vore tenkt før di tid. Eg tenkte på det då eg såg masterutstillinga til kunststudentane i Bergen nyleg. Den digitale teknikken tek meir og meir over; den er vår tids pensel og palett. Betre eller verre? Kven veit. Eg gjekk glipp av opninga, der det sikkert var sagt mange kloke ord om kva studentane tenkjer om kunsten og samfunnet. Eg greier ikkje lenger tolka det som er framfor meg utan å bli det fortalt. Eg ser at mange studentar er fagleg dugande, men bortsett frå det står eg bom fast.

I sist blogginnlegg viste eg nokre husruinar, og her tek eg med ein til, eit stabbur som beint fram var overdådig i alt sitt elende. Desse forfalne husa minner om Utløa til kunstnaren Marianne Heske, som ho fekk stilt ut i Paris. Kva var kunsten i det heile? Idéen.

Eit av verka på masterutstillinga minner om ei forstørra utgåve av noko som nett er kome frå endetarmen. Eit anna verk er ein spiralisert stav som lener seg mot veggen; arven etter den kjende kunstnaren Jan Groth er tydeleg. Same kva tolking eg kjem med vil det truleg vera urettvist mot masterstudentane.

Same dagen var eg innom Kode 4. Med unntak av dei faste utstillingane var vegger og golv så velsigna frie for kunst at romma vart nesten vakre. I det store overlysrommet stod det att litt søppel som eg tykte var storveges. Den fremste installasjoen bør innlemmast i dei faste samlingane til galleriet.

Slik kan ein kle av keisaren og tru ein sjølv er fri. Men det er ingen som er meir bundne av konvensjonane enn me amatørfotografar, og det er ingen som utfaldar seg med så stor glede.


Freden i forfallet

Det var fine påskedagar. Alpinbakken er ein framand stad for meg. Brukar eg bilen, så er det for å koma dit freden rår og eg ikkje ser eit menneske. Parkera, og gå. Det er fullt mogleg å oppleva slike stader også der det er bråk og mykje folk i kvardagen, men tomt når helgefreden senkar seg.

Eg vert tiltrekt av hus i forfall. Kvifor var det ingen som brydde seg då forfallet sette inn? Kvifor er det ingen som fjernar ruinen når det ikkje er noko veg attende? Kor lang tid går det frå eit hus er nytt til det blir borte av seg sjølv? Kven budde der, kva krangla dei om, korleis levde dei kjærleiken? Ved å titta gjennom eit knust vindauge kan eg sjå restar av ein svunnen kultur; eit åkle eller ein fin slagbenk som tyngjest under vekta av samanbrote tømmer. Alle husa på bileta nedanfor er så øydelagde at det nærmar seg det praktfulle. Dei er på topp i sitt fall.

Nær nokre av husa var det ikkje eit menneske å sjå. Der det er hus like ved er det naturleg å spørja om lov til å fotografera. Gjer det klart kven du er, kva ærend du er i, kva bileta eventuelt skal brukast til. Gjer det også klart at du ikkje aktar å ta deg inn i ruinen. Det kan i så fall bli verst for deg sjølv.

Det hender eg har fotografert moderne arkitektur med like stor vemmelse som eg har fotografert ruinar med vemod.


Nostalgi

Det hender eg reiser til barndomstraktene mine. Det er med lita glede eg opplever korleis infrastruktur og moderne arkitektur øydelegg det som ein gong var mitt doméne. Men det er lite eg kan gjera med det.

Ved dampskipskaien var det i min barndom eit meieri. Bøndene kom med hest og kjerre for å levera mjølk. Eg vart send ut for å kjøpa  mjølk i eit spann som tok to-tre liter. Den som hadde hatt eit kamera den gongen! Så vart det bygt eit nytt meieri som eg knappast var innom, endå det var næraste nabo. Butikkane overtok mjølkesalet. Det nye meieriet hadde også si tilmålte tid. No skal det bli eit fritidshus for ungdom.

Eg sneik meg innafor gjerdet i palmehelga og fotograferte litt. Det var skarpt solskin, men det passa perfekt. På to av bileta er det eit stort kvitt todelt hus i bakgrunnen. Den eldste delen var i si tid ein folkehøgskule som far min bygde og styrde. For tida er den ein del av ein kommunal ungdomsskule. Om kort tid er truleg den også borte for å gje plass til attraktive bustadtomter.

Slik er det å verta heimlaus.


Den rosa skya

På internett finst det ei eiga veneside for skyer; cloudappreciationsociety.org.

Ein av pilarane i manifestet deira er: «Me trur at skyer er for drøymarar, og og at deira kontemplasjon (under skyene) er velgjerannde for sjela. Sanneleg, alle som er opptekne av skyer og korleis dei formar seg, vil bruka mindre pengar hjå psykologen.»

Denne velgjerande rosa skya kom eg over – eller den kom over meg – på ein av kveldsturane  mine langs fjorden. Det var ingen andre skyer der. Ho segla langsamt avgarde og det var stille kring meg. Det var berre ho og eg. Det var mi sky. Eg sto roleg og såg ho endra form og farge etter kvart som sola mista grepet. Så vart ho borte, oppløyst, på høgre side av panoramaet. Der sparde eg ein tur til psykologen.

Det andre fotoet har også (for meg) noko meditativt over seg. Skumringa og regnet er ingen god kombinasjon, så då hjelper det med ein pararply.

Dunkelt er også det siste fotoet; eit forsøk på skogsinteriør. Eg kjem til å oppsøkja denne skogen fleire gonger, i von om at noko fint skal skje.


Eit ballespark

Lokalavisa viste nyleg eit bilete av ei mengd siloballar. Det er ikkje sant, tenkte eg. Korleis kan desse ballane ha unngått mitt skarpe balleblikk? Og kvifor ligg dei på ein avfallsplass? Eit par dagar seinare var eg på veg til eventyret, ekstatisk, for å seia det mildt.

Dei tilsette på anlegget tok venleg mot meg. Men siloballar? Dei var fjerna for lenge sidan. Fotoet i avisa var tatt for ti år sidan. Dessutan var det ikkje gras, men urein jord i ballane. Snakk om å få seg ein på trynet!

For å trøysta meg sjølv viser eg nokre andre ballebilete. Dei grøne med skipet i bakgrunnen har si eiga historie. På grunn av fôrknipa i fjor måtte mange norske bønder kjøpa siloballar frå andre land i Europa. Desse kjem frå Nederland. Der slår dei graset fire gonger i året. Då veks det ikkje så høgt som det norske, og er meir næringsrikt. Slik hadde det seg at dei låg i ei norsk fiskerihamn. Dei svarte nederlandske ballane har ikkje så lang omløpstid, og er ikkje så godt emballerte. Difor får dei eit forsterkande lag med lysegrøn plast etter at dei er lossa i ei norsk hamn.

Ballane dekte av svart nett fann eg på ein spasertur i nærmiljøet.


Konseptet

Det er vanskeleg å forstå kva eit konsept er. I ordbøker vert det forklart som idé, utkast, kladd. Å gå frå konsepta  er det same som å mista kontrollen i ein gitt situajon. Særleg i kunsten er det vanskeleg (for meg) å forstå kva som skjer eller ikkje skjer i eit konseptuelt arbeid. Eit kunstverk kan 'drøfta' eller kritisera ulike sider ved samfunnsutviklinga. Det øvste fotoet viser eit konsept fullstendig blotta for kunstnerisk idé. Einaste tanken er å ta vare på båten. Etter kvart er det eit ork å ta vare på han. Me hiv over endå ein presinng, så held han eitt år til. Så ein presenning til, og etter ei stund har me eit konsept. Båten som framkomstmiddel, gått ut på dato, sløsing med ressursane, misbruk av plast, ureining, forsøpling, eit symbol på overflod, bruk og kast, og sikkert meir til. Slutten på ein draum, men kanskje ein gong, når me har sett ferdig denne fjernsynsserien…

Denne skulpturen fascinerer meg. Han har stått der i fleire år; burde vore freda. Det er lenge sidan eg har sett eit meir utilsikta kaos, eit meir utilsikta konsept. Eg må fotografera det kvar gong eg køyrer framom. Her kan dei faglærde kunstkonseptørane gå heim og legga seg.

Eg har diverre ikkje nok intellektuell kapasitet til å parafrasera meir over verket.

Det andre fotoet kunne vore vist utan forklaring, men eg gjer det likevel. Det er ei steikeplate frå ein kassert komfyr som eg har fotografert før. No var steikeomnen open, så eg kunne dra ut ei av steikeplatene og gjera eit konsept av den. Spør meg ikkje kva meininga med livet er.

Så var eg på fotoferd på industristaden 'min'. Svært seriøst. På veg til bilen ser eg dette metalldreiesponet som eg ikkje hadde hjarta til å forlata. Heim med det. Knips, som det så vulgært heiter. Me som lever for søppel (ikkje av) har det kjekt.


Dårleg ver er bra

I mi tid i det såkalla Forsvaret fyrde eg av nokre få skarpe skot på ei skytebane. Eg veit ikkje kor mange skot Don McCullin har bak seg, men som krigsfotograf opplevde denne engelskmannen kule- og bomberegn nok til å halda seg innandørs resten av livet. Det gjer han likevel ikkje. 83-åringen fotograferer som aldri før på heimlege trakter i det vestlege England. Han mistrivst i solskin, men trivst desto meir i grått og overskya ver. Med sin bakgrunn har han alltid i tankane at han er dødeleg, og at det fotoet han nett har teke kan vera det siste.

Utan samanlikning elles mislikar også eg solskinet som fotografisk lys. Eg har aldri tenkt på det store industriområdet i nærleiken som 'heimlege trakter', men det er vel det då. Ein stor del av bileta mine er frå dette området. I dag var eg der igjen, i fem varmegrader, vind og med litt regn i lufta. Eg veit aldri kva eg finn, men har sjeldan gått tomhendt derifrå. Dette er litt av det eg fann. I tillegg plukka eg opp eit dreiespon i metall frå bakken. Det skal eg fotografera seinare.