– Meg sjølv

Ein gong i veka går eg tur med ein fotokollega i nærmiljøet. Turen er det primære, fotografering det sekundære. Men blikket er skjerpa. Nyleg rusla me i ei båthamn. Vår tids velstand viser seg blant anna i bilparken ved handlesentra, og fartøya i båthamner. Den som har ein dyr bil har også ein dyr båt. Framleis ligg dei fleste båtane på sjøen. Nokre få har stått på land i sommar; kom liksom ikkje i gang i år. Presenningen flagrar.

Eg spør ofte meg sjølv kva som er poenget når eg fotograferer. Den amerikanske fotografen Blake Edwards svarar slik på spørsmålet kvifor, og for kven han fotograferer: «Meg sjølv. For resten av samfunnet kan det sjå ut som eg har kasta vekk tjue år på å ikkje gjera noko. Ikkje ein gong dei fleste andre fotografar forstår bileta mine.»

Eg likar haldninga. Men han er ein ivrig bloggar som gjerne viser bileta sine, nett som eg, og må vel ha eit håp – nett som eg – om at nokon set pris på det han gjer. Eg kan ha det moro isolert sett når eg fotograferer, men eit foto må møta eit menneske for å kunna vera eit foto.


Kreta 1.

Eg innrømmer det med ein gong. Denne biletserien er inspirert av Nils Jørgensen, ein såkalla minimalist. Buande i Londen og presentert på dette forumet for ei tid sidan. Den vesle billedserien er knipsa ombord i ein turistbåt utanfor Kreta nettopp. Ikkje så mykje å fortelja elles. Ein kan diskutera moralen i å fotografera vilt framande og 'henga' dei ut i ein blogg, eller på ei nettside. Men sjansen for at dei avfotograferte turistane skal finna seg sjøl igjen her på beste fotobloggen i Noreg (men ikkje den største..), er mykje mindre enn mikroskopisk. Faktisk umogeleg vil eg tru. So da so.


Prosjektglede

Den som har følgt bloggen ei stund må ha merka at denne signaturen nesten berre fotograferer skrap og rust. Likevel har eg nokre private prosjekt, mellom anna med tre søstre i skulealder som skal få kvar si fotobok om seg sjølv. Dei har gått inn i prosjektet med ein viss sjenanse, men etter kvart er dei blitt vane med fotografen, og samarbeider utan primadonnanykker. Dei er velsigna fri for jåleri, og har eit naturleg forhold til fysisk arbeid.

Sidan eg ikkje bur i same miljøet, vert det konsentrerte økter, med ei blanding av arrangerte  og spontane bilete frå fritid og arbeid. Den yngste har alt fått boka si, og det var ei sann glede å samarbeida med henne.

Under fotograferinga er det stort sett brukt blendar 1,8 og 2,8.


På attgrodde stiar

Kva er det eg har gitt meg i kast med? Ein blogg! Det inneber ein kontrakt både med publikum og medbloggarar: Hald ut! Ver stabil! Panikken grip meg; er eg leveringsdyktig? Når må eg ty til arkivet, og når er arkivet oppbrukt? På den andre sida trøystar eg meg med at ein blogg meir eller mindre i desse bloggetider spelar null rolle.

I alle fall hiv eg meg på sykkelen og oppsøkjer stader eg har vore mange gonger før. Kva er det eg har oversett på dette servicebygget for bussar? Jau, dette. Kvifor såg eg det ikkje sist eg var her? For ordens skuld, vaskehallen er fotografert gjennom møkkete plexiglas. Difor dette slør av mystikk (eit ord eg ikkje likar).

Eg syklar heim att, nøgd med den vesle fangsten.


Visjonen

Det hender noko blir annleis enn tenkt, særleg for personar med visjonar. Eg ville ribba eit fiskehovud for kjøt og fotografera kraniet. To be or not to be. Fekk tak i eit stort hovud av arten Merluccius merluccius (lysing), kokte det i fem minutt, og dermed gjekk visjonen i dass. Hovudet var grundig demontert. Men var alt forgjeves? Eg fiska nokre bruskbitar opp frå grauten nede i gryta og pussa dei reine med tannbørste. Det fotografiske resultatet finst i ulike bearbeidingar, visuelt til dels langt frå dei små bruskbitane (5-8 cm) som eg såg på bordet framfor meg.

Medan eg arbeidde med 'prosjektet', fall eg i stavar over kva slag høgare makt eller kraft det er som formar dei ulike delane i ein organisme slik at dei best mogleg tener overlevingsevna til ein art. Dugande gjort, sjølv om knapt nokon veit svaret.


Fotografering som tvangshandling

Det finst fotografar som er populære, dyktige, effektive, har skarpt intellekt, orginal stil, super utdanning og fantastisk pågangsmot. 

Og så er det oss andre. Som fotografar er me dømde til å subba rundt i ein evig ørkeslaus pøl. Utan mål og meining med det me driv med. Feige, late, dumme og forvirra. Me vil helst sitta og surfa på dagbla` si dårlege nettavis heile dagen enn å prøva skapa noko. Den såkalla hobbyen (for eit grusomt ord) og heile denne avbildingsmanien vår, er ei tvangshandling, trigga av eit dunkelt og meiningslaust instinkt. Skaparen sjøl har triksa med gènene våre i eit anfall av practical joke.

Ta desse bileta under. Om eit oppegåande menneske hadde tatt slike bilder, ville han/ho kanskje sagt det var ei undersøking av oppvaskkummen, sett i lys av den amoralske vestlege overfloda. Deretter ville dette flinke mennesket ramsa opp alt som var i og rundt denne oppvaskkummen. Alle ting og detaljar som eksempel på denne skitne flaumen av ting.

For meg derimot er dette eit godt døme på fotografering som tvangshandling. Eg synes brukte plastposar og uvaska gryter er rett så fotogne, og at lyset speglar seg fint i pannelokka. Då får eg berre ein tanke i hovudet; Dette må fotograferast. Ja, sånn er det, og meir er det ikkje.

Uforståeleg

Dei er der, men blir sjeldan lagt merke til. Små skraper og bulkar i metallet på lastebilar og bygningar og kva det elles måtte vera. Oppstått utan intensjonar, kanskje berre følgd av eit bannord frå den som var så uheldig å få kontakt med noko han ikkje ønskte å få kontakt med. Så kjem fotografen i ettertid, snusar etter hieroglyffar og løynlege bodskapar. Er det noko av meining rissa inn her? Nei, det er ikkje det, men likevel spennande. Det er eit sekterisk avvik frå makrofotograferinga som tek seg av insekt og blomar. Og så får ein vera i fred for andre. Det må kjennast utrygt å nærma seg ein person som nærsynt glor på husvegger og lastebilar; dei kan jo finna på andre merkelege ting også.


Fri tolking.

Av og til kjem det oppgåver til ein som kjennes nesten umogelege, slik som denne i haust.

Me er nokre sjeler som med jevne mellomrom har utstillingar i det lokale kulturhuset. Veldig jordnært det heile. Denne gongen var det i samanheng med ein nynorsk barnebokfestival. Oppgåva var å tolka temaet til festivalen, fanteri, med utgangspunkt i teksten til ei valfri nynorsk barnebok. Ved første augekast kansje ikkje det verste. Kansje.

Dei som har prøvd dette, veit at å laga bilder til ein tekst ikkje er lett. Har respekt for de som gjer slikt. No skulle altså eg som lekmann, for å seia det sånn, få prøva meg. 

Oppgåva vart for konkret for meg. Sperrer la våte ulltepper over fotograferinga. Tenkte då at den beste måten å løysa det på var å snu om på rekkefølgen. Laga bildene før teksten. Ein del enkle skissebilder blei tatt, med tanke på at dette handla om barnebøker. Etterpå var det leiting etter ein passande tekst som kunne gå til bildene. Med eitt var det gjort, teksten var der.

Ikkje altfor imponerande måte å komma frå det på, men når bilda heng på veggen kan ingen seia kva som kom fyrst av tekst eller fotografi.

Teksten; Den vesle passasjen er frå boka ¨Kom no natt¨ av Hans Sande, og lyder som følgjande:


Eg drøymer at eg ligg og flyt

og vatnet er så mildt

Mørkt og roleg, utan lyd

Kan livet bli så stilt?

(Hans Sande, Kom no natt, Gyldendal norsk forlag, 1994)


Kom no natt er ei poetisk og trist fortelling om to vener, ei jente og ein gut, der jenta druknar på ein skogstur. Bildene lever nok ikkje opp til den vare teksten, men uansett, her er nokre av dei.







Hest, geit og ein minimalist

Det er kjekt i utkantane, til dømes Bakka og Undredal ved Nærøyfjorden. Eg skulle attende frå Bakka då ein ponny stengde vegen. Gneid seg mot panseret, avanserte mot det opne vindauga og stakk hovudet inn i kupéen. Eg dytta han ut. Han kom inn att. Tre gonger. Så berre køyrde eg, og han fann det klokast å trekkja seg attende. I Undredal var det full stogg for å la denne geiteflokken passera. I Undredal herskar geitene suverent. Dei brukar vegen som offentleg toalett. I september strør asalen bæra sine langs vegkanten på Vossevangen. Litt trivelegare.

Bloggaren Blake Andrews har nokre svært lange intervju med fotografar. Men så møtte han Nils Jørgensen, frå London, minimalist. Det var frydefull lesnad. Jørgsensen har teke fire foto av ein mann på ein benk. Attmed sit ein hund:

– Fortel kva som hende då du tok biletet. – Ikkje noko, så vidt eg kan hugsa. Eg gjekk omkring, i eigne tankar. – Kva tenkte du? – Eg hugsar ikkje. Det er ei stund sidan. – Kva såg du etter? – Eg hugsar ikkje det heller, men ikkje ein serie. Det fann eg ut seinare. – Kva fanga interessa, visuelt? – Dei to. Det såg triveleg ut. – Var det eit øyeblikksfoto, eller planla du det? – Eit øyeblikksfoto. – Reagerte dei på deg? – Nei. – Vart bileta slik du hadde vona? – Nei.


Uansvarleg

Det er fint å vera uansvarleg av og til, i den forstand at eg i nokre timar berre gjer det eg lystar utan tanke for kva andre måtte meina. Slik er det å flanera i solskinet med kamera, utan noko bestemt mål. Så dukkar det alltids opp eit eller anna – eller ikkje. Det er sagt om forfattaren og filosofen John Powys (USA) at han var velgjerande fri frå begjæret om for ein kvar pris å vera original. Tenk det, i vår tid, der snart einaste kravet til kunstnaren er originalitet.

Brené Brown skriv i boka «Uperfekt» at å presentera kunsten vår, skriveria våre og fotografia våre for verda utan nokon garanti for at dei vil bli aksepterte eller verdsette – det er også å  vera sårbar.

Her eg vandrar i solskinet oppdagar eg fort at den avslappa stemninga eg var ute etter, snart vert blanda med konsentrasjon og søking. Det er alltid noko lite eg ikkje har sett, eller verdsett, før. Dermed blir det litt å ta med seg heim. Det er stemning, sjølv i stål og anna metall. Kor mange pizzaer har vore steikte på dette steikebrettet?Let det seg gjera å få det reint att? Ser for meg ein hybel for ein einsleg mann, kanskje eit pokerlag. Me har alle våre steikebrett der me set spor etter oss.