Konseptet

Det er vanskeleg å forstå kva eit konsept er. I ordbøker vert det forklart som idé, utkast, kladd. Å gå frå konsepta  er det same som å mista kontrollen i ein gitt situajon. Særleg i kunsten er det vanskeleg (for meg) å forstå kva som skjer eller ikkje skjer i eit konseptuelt arbeid. Eit kunstverk kan 'drøfta' eller kritisera ulike sider ved samfunnsutviklinga. Det øvste fotoet viser eit konsept fullstendig blotta for kunstnerisk idé. Einaste tanken er å ta vare på båten. Etter kvart er det eit ork å ta vare på han. Me hiv over endå ein presinng, så held han eitt år til. Så ein presenning til, og etter ei stund har me eit konsept. Båten som framkomstmiddel, gått ut på dato, sløsing med ressursane, misbruk av plast, ureining, forsøpling, eit symbol på overflod, bruk og kast, og sikkert meir til. Slutten på ein draum, men kanskje ein gong, når me har sett ferdig denne fjernsynsserien…

Denne skulpturen fascinerer meg. Han har stått der i fleire år; burde vore freda. Det er lenge sidan eg har sett eit meir utilsikta kaos, eit meir utilsikta konsept. Eg må fotografera det kvar gong eg køyrer framom. Her kan dei faglærde kunstkonseptørane gå heim og legga seg.

Eg har diverre ikkje nok intellektuell kapasitet til å parafrasera meir over verket.

Det andre fotoet kunne vore vist utan forklaring, men eg gjer det likevel. Det er ei steikeplate frå ein kassert komfyr som eg har fotografert før. No var steikeomnen open, så eg kunne dra ut ei av steikeplatene og gjera eit konsept av den. Spør meg ikkje kva meininga med livet er.

Så var eg på fotoferd på industristaden 'min'. Svært seriøst. På veg til bilen ser eg dette metalldreiesponet som eg ikkje hadde hjarta til å forlata. Heim med det. Knips, som det så vulgært heiter. Me som lever for søppel (ikkje av) har det kjekt.


Dårleg ver er bra

I mi tid i det såkalla Forsvaret fyrde eg av nokre få skarpe skot på ei skytebane. Eg veit ikkje kor mange skot Don McCullin har bak seg, men som krigsfotograf opplevde denne engelskmannen kule- og bomberegn nok til å halda seg innandørs resten av livet. Det gjer han likevel ikkje. 83-åringen fotograferer som aldri før på heimlege trakter i det vestlege England. Han mistrivst i solskin, men trivst desto meir i grått og overskya ver. Med sin bakgrunn har han alltid i tankane at han er dødeleg, og at det fotoet han nett har teke kan vera det siste.

Utan samanlikning elles mislikar også eg solskinet som fotografisk lys. Eg har aldri tenkt på det store industriområdet i nærleiken som 'heimlege trakter', men det er vel det då. Ein stor del av bileta mine er frå dette området. I dag var eg der igjen, i fem varmegrader, vind og med litt regn i lufta. Eg veit aldri kva eg finn, men har sjeldan gått tomhendt derifrå. Dette er litt av det eg fann. I tillegg plukka eg opp eit dreiespon i metall frå bakken. Det skal eg fotografera seinare.


Kunst og ukunst

Aud Bækkelund i Kvam i Hordaland er ein allsidig og fantasifull kunstnar. For tida har ho ei utstilling i Kabuso i Øysese. I innbydinga til «Alternative farvann» heiter det at A.B. ser etter poesien i omgjevnadene og i det daglegdagse.

Ho brukar om att ting som elles ville blitt kasta, men som det knyter seg minne til; til dømes ein haug med tommestokkar pent dandert på ein vegg. Distriktet er kjent for både båtbygging og møbelproduksjon. På golvet ligg ei lang remse av kunststoff, som skal minna om ei reise på sjøen.

Utstillinga byd på fotografiske utfordringar. Rommet er langt, med søyler og med vinllar i taket. Lågt dagslyslys kjem inn frå eine langsida, og frå punkt høgt oppe under taket kjem det varmt elektrisk punktlys Det gjev ein kraftig kollisjon i lystemperaturen. I dette tilfellet heng også tommestokkane i ein mørk krok. Løysinga er å slå av taklyset, setja kameraet på stativ og ta biletet over fleire sekund. Andre bilete vart tekne med det elektriske lyset påslått. I datamaskina vart så det gule lyset fjerna, medan det som skulle vera gult vart kalla fram att i neste operasjon. Puh.

Då er det lettare med ein installasjon i friluft og overskya ver. Framleis er det haugar med siloballar på markene. Eg kunne ikkje køyra framom desse kvite, blå, gule og rosa ballane utan å gjera noko med dei.


Vinter – ein gong til

I går var det 12 plussgrader ute. Midt i februar. Eg blir nesten klimahysterisk. Så eg klamrar meg til vinteren litt til, slik han er i si mest enkle, zen-aktige form. Ei veninne seier ho hatar snø. Kanskje eg òg mislikar snøen når eg går på dårleg brøytte vegar i urbant miljø og snøfnugga framleis driv i lufta og det framleis er ein halvtime før eg er heime. Men på sitt beste er snø best.

Eg står på ei bru seks-sju meter over vatnet. Tynne isflak driv sakte med ein straum som eg kanskje ikkje ville ha merka om det ikkje hadde vore noko som dreiv. Heilt stilt. Utan furuskogen som speglar seg på eine sida ville ikkje betraktaren hatt nokon målestokk. Det er ikkje isflaka i seg sjølv som fascinerer, men den sakte rørsla skapt av ei mektig kraft. Hadde eg vore poet så kunne det kanskje blitt noko bra av det.

Tømmerstokken på kaien, enno ein gong. Det viktigaste er å avgrensa motivet til nokre få element og flater som skaper ro.

Fotballmåla kviler også i sin egen fred. Dei har ikkje hatt nettkjenning på fleire år.


Bruk vinteren

Ja, det er kaldt, blåsande, regn, såpeglatt og lite lys. Motiva her er ulike, men med snøen og isen som fellesnemnar. Det øvste motivet har eg venta på lenge. Stråa stod i vatn med små krusningar kring seg. Så kom isen – etter ei stund med smeltevatn over seg. Då var det ut med kamera. Etter to eksponeringar kom regnbyga, men eg fekk det eg skulle.

Når snøen er komen gjer samfunnet sitt beste for at folk og bilar skal kunna koma seg fram. Så tinar snøen, men spora etter brøytebilen ligg att. Eg las nyleg om ei fersk fotobok med vakre snømotiv. Her gjer eg det motsette – travar omkring i eit handlesenter og har glede av dei møkkete små fonnene som framleis ligg der.


I siste liten

Når mørket senkar seg og all von er ute, kva gjer eg då? Murar meg inne og ventar på noko vedunderleg. Og så skjer det. Først kjem det tynne snølaget, så sola, så sundagen. Eg veit nøyaktig kor eg skal. Til Halleraker på Bømlo. Det er ingen parkeringsplass der eg stig av, men pyttsann. Eg jamnar ei grop i vegkanten, og set bilen frå meg berre litt innafor den kvite stripa.

Det er ingen folk der eg går på det kvite teppet Eit svakt sus frå sivilisasjonen ligg i lufta, men eg kan velja å ikkje høyra det.

Sola står rett i andletet. Det er vindstille. Eg likar å ikkje veta kva som ventar meg ein ny stad. Her veit eg kva som ventar. Der står den vindblåste furua. Der står dei to spinkle vindjaga bjørkene. Grupper av strå stikk opp av snøen. Alt er kjent, og alt er nytt. Ikkje noko hastar.

Denne dagen kom i siste liten. Når han først er komen, så veg det opp for mange veker med grumsegramsegrufs. Eg veit eg må heim før eller eiler seinare, men det kan venta til seinare.


Snødyna

Gjestebloggar: Lars Bø

Etter ein del dagar med naken og sovande natur, kom endeleg den kvite og mjuke snødyna og la seg over alt. Det ser ut som vinteren i gamle dagar då eg var berre småguten. Som den gongen er alt det grå og triste omskapt til runde, reine og kvite former. Slik vert det til vårsola kjem og forundarleg nytt liv bryt fram med farge og kraft.

Det første biletet er bubilar i vinterdrakt - slikt såg eg ikkje som smågut; det andre er gravsteinar..


Sally

Den amerikanskje fotografen Robert Adams (ikkje Ansel, slik det har stått her på bloggen nokre dagar) hadde ein hund som heitte Sally. Turkameraten min  – ihuga fotograf – hadde også ein hund som heitte Sally. For eit par dagar sidan kom Sally i hus, boka om Sally Mann, den kjende amerikanske fotografen: «A thousand crossings». Eg veit ikkje om Mann har hund, men ho har eit fotografisk livsverk som kan pusten frå den mest bornerte.

Eg må vedgå at eg kjøpte boka for å læra, og kanskje gå i fotspora hennar, men ser at eg har like stor sjanse til det som ein snøball  helvete. Det er lite produktivt og ganske dumt å ikkje gå sine eigne vegar. Eg kan likevel ikkje fri meg for at bileta til Mann sit i bakhovudet. Det gjorde ho då eg plaska ute i regnet i dag med kamera og paraply, noko eg ikkje gjer til vanleg. Det var mørke midt på dagen, men ikkje i same tyding som i romanen med same namn. Med stativ går det meste bra (det øvste biletet). Blendaren er vid open.

Det midterste fotoet er tatt med eit lommekamera, og også her med med vidopen blendar (1,8). Eg har gått same ruta fleire gonger, men merkeleg nok ikkje sett motivet. Det nedste fotoet er frå ein av dei turane kameraten og eg går oftast. Kameraet er til å putta i lomma. Dersom ein legg litt pengar i eit lite kamera er det vanskeleg på ei nettside som dette å sjå skilnad på prestasjonen til dyre og rimelege kamera.


Endeleg ein som forstår

På den svenske nettsida meritwager.nu kom eg over kunstnaren Walter Ihrenbrink. Difor viser eg biletet av doane enno ein gong, i ny og utvida utgåve.

Ihrenbrink fascinerte meg, men eg kom etter kvart til at han truleg ikkje eksisterer, sjølv om nokre av arbeida hans er viste på nettsida. Eg skreiv til Merit Wager og bad henne fortelja litt om Ihrenbrink. Tilbakemeldinga var svevande og ullen, og gav ingen haldepunkt. Eg takka for svaret og la ved fotografiet av dei møysommeleg arrangerte doane.

Så fekk eg nytt svar, som eg siterer her:

«Bäste Olav Bjørkum!

Jag bad Waldemar Ihrenbrink titta på den fantastiska installationen av porslinsföremål. Detta här är hans syn på konstverket:

Tack för bilden av ett epokgörande konstverk som jag förstår kommer at förpassa de flesta nu utställda installationer til konsthistoriens bakgård.

Iden bakom iscensättningen berör mig djupt – här är det någon som vågar att bryta de mest fatlåsta tabun som omgärdar vår alltför rigida sällskapskontext. En toilet är en toilet är en toilet, tänker du. Ingalunda säger jag, nu när den har upphöjts og antar metafysiska fomer.

Tänk bara på kompositionen – jag er övertygad om att objekten grupperar sig kring det bruna locket – åldermannen så att säga. Här ser vi en klar förbindelse kring pygmearnas liv i Kongobäckenets djungel, ingen jaktexpedition utan ett samråd och en samling kring åldermannen. Just förbindelsen av det basala avföringens avhändande och deponering, parad med et intimt samråd kring livets mest påträngande frågor ger hela installationen djupt mänskliga dimensioner.

Men om du tillåter en rent personlig reflektion, så er nok verket måhända en aning svårsält – att ha den i et vardagsrum kan, även hos den mest inbitne konstkännare, kanskje kännas främmande.

Å andra sidan om verket förpassas til ett mera anonymt utrymme, kan det förleda individer som inte ser storleken i verket til ytterst pinsamma aktioner som nog tyvärr inte gagnar konsten.

Med vännlig helsning,

Waldemar»

Det var eit smigrande svar, som gjorde meg endå meir overtydd om at Ihrenbrink ikkje finst.

Same dag som eg fotograferte doane fann eg ein haug med kasserte sveisehanskar i ein kontainer, og samstundes nokre jernplater med sveisespor.

Så ønskjer eg mine ein eller ti følgjarar, og bidragsytarar, eit godt nytt år.



Rimkåpa

Stundom varer det berre éin dag. Rimet dekkjer naturen, og så er det borte. Det er ei frygd å vandra på turstiane ein slik dag, å fortapa seg både i heilskapen og detaljane. Det er ikkje skapt av eit medvit – det er blitt.

Den svenske kunstnaren Waldemar Ihrenbrink måla mellom anna eit heilsvart kvadratisk bilete, og eitt heilkvitt. Kritikarane let som dei skjøna seg på maleria, og kom med merkelege og uforståelege utsegner.

Ihrenbrink sa berre at eit kvitt kvadrat er eit kvitt kvadrat er eit kvitt kvadrat. – Om du ser ein 'ekte' Ihrenbrink med berre den minste antyding til motiv, så er det ei forfalsking. Eg blir lei meg når kritikarane prøver å finna ei djupare meining i mine ikkje-eksisterande kunstverk, sa han.

Eg var glad eg ikkje var i Syden den dagen naturen kledde seg i kvitt utan at det hadde falle ei einaste snøfille, og utan intensjonar. Heller kalde fingrar enn solbrent rygg.