Overbevisende

"Jo mer overbevisende et fotografi er, desto mindre kan jeg si om det"

(Roland Barthes - Det lyse rommet)


Det er en uttalelse det er verdt å bruke tid på en mørk og klar vinternatt. Altfor ofte har vi behov å tolke og forstå, og ikke minst kunne si noe fornuftig om hvorfor et bilde eller ei fotobok er bra. Det er fort gjort å ødelegge hele magien med å snakke og analysere et bilde i hel.

Dette inlegget kommer uten bilde; noen kunne jo tro at jeg anser det som et bilde som inngår i kategorien overbevisende. Men hvordan skulle jeg kunne vite som er overbevisende for deg.

Langt og smalt

Éin månad til mørkaste dagen på året. Det vart ikkje betre etter at overgangen til sommartid tok litt av ettermiddagslyset frå meg. Det blir færre turar med kamera og oppdagarglede. Men pausar trengst. Eg gled meg til vinter og frost, med is på vatn og pyttar. Dei har same meining for meg som solnedgangar for andre.

Har nett kosa meg med ny fotobok, med bileta til Anders Beer Wilse. Rart å sjå korlies han opplevde Noreg for hundre år sidan, med sitt primitive fotoutstyr. Vel, primitivt og primitivt – det finst bilete i boka som mang ein moderne fotoentisiast kan misunna han. Eg tek også stadig fram «Chaos» av Josef Koudelka. Nokre av panorammabileta hans er meistarlege. Så kvifor kan ikkje også eg fotografera panoramisk, med mitt enkle kamera? Eg finn motiv som høver til den slags, og så klipper eg fotoa oppe og nede. Ekte panorama er det ikkje, men for meg gjer det same nytten.


Til solnedgangens pris

Gjestefotograf: Lars E Bø.   Kommentar: Olav Bjørkum

Solnedgangen er eit sensibelt punkt for mange fotografar. Altfor banalt til å befatta seg med, meiner nokre. Lars E. Bø kastar seg over fine solnedgangar utan å bry seg om kva som er mote  til ei kvar tid. Eg gjer det same sjølv, når eg får sjansen. I politikarspråket heiter det at «eg er audmjuk overfor…», men kan ein bli meir audmjuk, og liten, enn i opplevinga av ein vedunderleg solnedgang? Ta det til deg, og bruk kamera. Når eg ser alle solnedgangane som kjem på trykk på lesarsidene i lokalavisa, så kan eg forstå at sjangeren er i miskreditt. Men det du ser på eit lite, overarbeidt og dårleg trykt foto er milevidt frå det du sjølv opplever i naturen, og truleg kan du sjølv, med litt varsam bruk av verkemidlar, skapa noko fint i etterkant.

Dei to bileta her er ikkje tradisjonelle solnedgangar. Bilete nummer to, med regnet som slører solstrålane, er så minimalistisk og stillferdig som det kan få blitt.


Bursdagen og kameraet

To bilete frå ei bursdagsfeiring. Dei er tatt tidleg om morgonen med mitt sære og litt latterleggjorte kamera, Sigma DP 2 Merrill. Det er handhalde på ISO 400, og utan innebygd stabilisering er resultatet overraskande bra. Lyset er såvidt tilstades, derfor ein del undereksponert. Ja, det var teknikken. Så det så.

Kontrastar

Det er inga skam å erkjenna at nervene ein hende gong kan vera litt frynsete. Det roar seg når eg kjem inn i ein park med røslege tre som ser ut til å ha stått der sidan Metusalems tid. Bartrea ensar ikkje hausten. Lauvtrea dekkjer langsamt bakken med gullet sitt. Det undrar meg at eg – etter å ha vore omgjeven av all fargeprakten – lagar svart-kvitt bilete når eg kjem heim. Berre over hostabladet legg eg eit gyllent skjær. 'Apenes skrekk' i vår nordiske flora har eg aldri forstått meg på, men den filigransliknande bjørka er kjend og kjær.

Eit par dagar seinare er eg inne på ein leikeplass, og det er som eg høyrer gutars frydefulle brumm-brumm i sandkasen og jentenes stillferdige pusling i kjøkenet (var eg kjønnsdiskriminerande no?). Og så slår det meg at at alle leikene er i plast. Store mengder plast. Eg funderer ofte over plast – som eg sjølv også brukar og stadig fotograferer – og eg frys litt på ryggen. – Eg kan ikkje gjera noko med det, seier eg feigt til meg sjølv. Kanskje den handleposen eg brukte i går kjem på avvegar og etter ei stund smuldrar opp i naturen og gjer kål på nokre småkryp eller fuglar? Eg veit at i verdssamanheng er det langt verre enn som så.


Kaos pluss kaos

Eg refererer stundom til tidsskriftet Black + White når eg finn noko der som får meg til å utbryta eit lite 'aha'. Ein kar som berre går under namnet Boogie har mellom anna fotografert narko-avhengig og kriminell ungdom i New York. Det er forbløffande å lesa om hans eiga haldning til det han gjer:

– Eg prøver ikkje å seia noko med bileta mine, prøver ikkje å provosera fram nokon reaksjon. Eg moraliserer aldri. Eg har ingen illusjon om at bileta mine skal endra verda. Er dette ei reise eg gjer? Eg har ikkje peiling! Eg analyserer ikkje det eg gjer – eg gjer det eg gjer av di eg elskar det.

Innstillinga hans er frigjerande også for meg. Ingen djupe tankar om å utforska forholdet mellom ditt og datt.

Du har vonleg fått med deg det enkle, vakre fotoet til Frank i det forrige innlegget. Ingen ord.

Skogsbiletet her minner meg litt om pointilismen i malarkunsten, og eit lite glimt av det uhyre kompliserte i det som synest enkelt. Det andre fotoet er maling på ei metallflate og gjev meg litt sakral stemning.


Liten pause

Det er tre bloggarar på obsfoto. Underskrivne må ha ein liten pause og står over to helgeinnlegg.

Eg blir ståande framfor denne bølgjepappen som badar i ein søledam. Dei siste solstrålane streifar såvidt overflata. Ser meir på biletet når eg kjem heim.

Det er bra nok. Eg kunne sagt 'Fy søren, for eit flott bilete!!'

Men det er bra nok. Kan ikkje noko stundom få vera bra nok? I kveld rusla eg i det same området. Bølgjepappen var borte. Dei siste solstrålane streifa meg. Det var bra nok.


Dagbok 1

Onsdag. Tur med kameraten. Målet for turen blir bestemt like før avreise. Knapt ein time seinare er me i ein vindmøllepark med over førti møller; på Fitjarfjellet. Det er med ei viss forventning me går inn i området. Møllene er store og slanke og lysegrå. Ikkje éi av dei bevegar på vengene. Det er daudt og keisamt. I oktober i fjor vart ei av møllene totalskadd av brann, men ei ny er snart på plass. I 2013 vart ei mølle i Skottland øydelagd av brann, og det same hende på Kvaløya i Nord-Noreg i 2010.

Ei regnbyge får oss kvikt attende til bilen. Litt seinare er me i ein næringspark. Tidlegare summa det av aktivitet der. I desse nedgangstider er det forstemmande stille. Og der ligg han. Hansken. Eg, som for lengst har lova dyrt og heilagt at eg ikkje skal fotografera fleire hanskar, løfter han opp og legg han i bilen.

I same området er det ei samling kasserte bustadbrakker, delvis utan vegger. Eg fell for denne lampa. Ikkje for lampa i seg sjølv, men for ein tenkt samanheng. Kanskje har det her losjert ein gjestearbeidar som var lei av standardarmaturet og ville ha noko meir heimekoseleg.


Det skarpe borgarskapet

«Skarpleik er eit borgarleg konsept» sa Henri Cartier-Bresson. Påstanden verkar nedlatande, eller så er det borgarskapet som er idealet. Dei fleste bileta Cartier-Bresson tok var skarpe, ut frå den tids kamera og film (35 mm). Kva er borgarleg, med fotoet som utgangspunkt? Ein spaltist ieit tidsskrift eg nyleg las, seier at skarpleik og toneomfank er maskinelle parameter som ikkje har noko å gjera med menneskets kompliserte måte å bearbeida visjonen på. Han gjer eit nummer av at menneskeauga og kamera (maskina) ser ulikt på saker og ting. Ja, det skulle berre mangla. Spaltisten viser så eit utval foto som er skarpe, og i tillegg så mørke at eg knapt ser kva som føregår i biletflata.

Eg trur at den som arbeider fritt og gjev rom både for det skarpe og det utflytande, truleg er den som har størst glede av fotograferinga. Men i denne bransjen finst det ingen absoluttar. Nokre er lukkelege i den nisja dei har skapt seg. Er konklusjonen då at alt er ved det gamle?

Dei uskarpe fotoa nedanfor er nokre år gamle, medan skarpe (vonleg) sjøplanta på metallplata vart fotografert for nokre dagar sidan.

Og som alltid er bidragsytarane til denne bloggen opne for spørsmål og innspel.